بخش خبر خوان امروز؛ خبرآنلاین
فعال شدن مکانیسم ماشه،که دوباره به بحثهای بینالمللی بازگشته است، تنها یک اصطلاح حقوقی یا سیاسی نیست؛ این فرآیند مستقیماً اقتصاد ایران و زندگی روزمره مردم را تحت تاثیر قرار میدهد. درک دقیق اثرات آن، بدون اغراق و کلیشه، برای تصمیمسازان، فعالان اقتصادی و مردم ضروری است.
واقعیتهای اقتصادی و اثرات ملموس
۱_بازار انرژی و صادرات
ایران بیش از ۷۰ درصد درآمد ارزی خود را از صادرات نفت و گاز تأمین میکند. بازگشت تحریمها، کاهش شدید صادرات نفت و اختلال در معاملات بینالمللی را به دنبال خواهد داشت. کاهش درآمد ارزی، فشار مستقیم بر تراز پرداختها و ذخایر ارزی بانک مرکزی وارد میکند و ثبات مالی کشور را تهدید میکند.
۲_نرخ ارز و تورم
با کاهش منابع ارزی، عرضه دلار محدود میشود و نرخ ارز افزایش مییابد. این وضعیت به طور مستقیم هزینه واردات کالاهای اساسی و مواد اولیه صنعتی را بالا میبرد. تجربه تحریمهای پیشین نشان میدهد که افزایش نرخ ارز به تورم فزاینده منجر میشود و قدرت خرید خانوار کاهش مییابد. طبق آخرین آمار رسمی، حتی یک کاهش ۱۰ درصدی در صادرات نفت، میتواند نرخ ارز آزاد را به میزان ۲۰-۲۵ درصد افزایش دهد و تورم نقطهای را ۳ تا ۵ درصد بالا ببرد.
۳_تولید و زنجیره تامین
تحریمها دسترسی به تجهیزات صنعتی، فناوریهای نوین و مواد اولیه کلیدی را محدود میکنند. صنایع وابسته به واردات، از خودرو و پتروشیمی تا صنایع کوچک و متوسط، فشار قابل توجهی را تجربه خواهند کرد. کمبود مواد اولیه و تجهیزات، چرخه تولید داخلی را کند میکند و باعث افزایش قیمت تمام شده کالاها میشود.
۴_زندگی روزمره مردم
افزایش قیمت کالاهای اساسی، محدودیت دسترسی به خدمات و کاهش درآمد خانوار، پیامد مستقیم مکانیسم ماشه است. این تاثیرات، ملموس و واقعی هستند و نه تنها یک تهدید فرضی. فهم درست این واقعیتها به مردم امکان میدهد که با برنامهریزی اقتصادی بهتر، خود را آماده کنند و تصمیمات معقول بگیرند.
درسهای جهانی و کاربرد برای ایران
تجربه جهانی نشان میدهد که محدودیتهای خارجی میتوانند فرصتهای اصلاح و نوآوری ایجاد کنند:
کره جنوبی در دهه ۶۰ میلادی: با کمبود منابع و فشارهای خارجی، کشور تصمیم گرفت سرمایهگذاری گستردهای در آموزش و توسعه صنعتی انجام دهد. نتیجه: پایههای اقتصاد مقاوم، صنعتی و صادرات محور شکل گرفت.
کوبا: سالها تحت تحریمهای شدید بود، اما با تمرکز بر صادرات خدمات پزشکی و کشاورزی، منابع درآمدی جدیدی ایجاد کرد و تابآوری اقتصادی خود را حفظ کرد.
این تجارب نشان میدهد که محدودیتها میتوانند تحریککننده اصلاحات ساختاری و نوآوری داخلی باشند، به شرطی که سیاستگذاری هوشمندانه و مدیریت منابع انجام شود.
راهکارهای عملی برای اقتصاد ایران
۱_توسعه نوآوری و صنایع دانشبنیان: تمرکز بر فناوریهای نوین، تولید داخلی و استارتاپها برای کاهش وابستگی به واردات.
۲_تنوعبخشی به منابع درآمدی: کاهش وابستگی به نفت و گاز، افزایش صادرات غیرنفتی و خدمات.
۳_تقویت بازارهای منطقهای: بهرهبرداری از فرصتهای صادراتی به عراق، افغانستان، آسیای میانه و شرق آسیا.
۴_مدیریت مالی و ذخایر ارزی: برنامهریزی برای تخصیص بهینه منابع و کنترل نقدینگی برای کاهش فشار تورمی.
۵_حفظ سرمایه اجتماعی و اعتماد مردم: اطلاعرسانی شفاف و تصمیمگیری مبتنی بر شواهد، عامل کلیدی برای عبور از بحران.
مکانیسم ماشه فشار اقتصادی واقعی ایجاد میکند، اما قابل مدیریت است. تصمیمات دقیق، نوآوری، بهرهگیری از تجربه جهانی و مدیریت منابع، میتواند اقتصاد ایران را تابآورتر کند. واقعیت بازار و زندگی مردم را نمیتوان نادیده گرفت، اما این فشارها فرصتی برای اصلاح ساختارها، تقویت تولید داخلی و افزایش تابآوری اقتصاد فراهم میکنند.
تجربه نشان میدهد که بحران، پایان راه نیست؛ بلکه سکویی برای تمرکز بر توسعه پایدار، اصلاحات عملی و تصمیمات اقتصادی هوشمند است. آنچه مهم است، ترکیب واقعیتهای اقتصادی با راهکار های عملی و مدیریت هوشمند منابع است تا زندگی مردم و بازار کشور کمترین آسیب را ببینند و اقتصاد مسیر توسعه را ادامه دهد.
* پژوهشگر اقتصاد و فعال توسعه اقتصادی
