پایگاه خبری صدای میراث: تطابق نقشه پهنه های در معرض فرونشست كشور با 54 كاروانسرای ثبت جهانی شده ایران مشخص كرد كه از بین كاروانسراهای ثبت جهانی شده ایران در یونسكو تنها 13 كاروانسرا به دلیل قرار داشتن در پهنه های كوهستانی یا نقاط كویری و دور از دسترس از خطر فرونشست در امان مانده اند و مابقی كاروانسراهای جهانی شده ایران در یونسكو در سیاهه فرونشست با خطر بسیار بالا، خطر بالا، خطر متوسط و كم خطر قرار گرفته اند.
به گزارش صدای میراث، كاروانسراهای در معرض خطر فرونشست با خطر بالا در استان های اصفهان، سمنان، تهران، مركزی، البرز، یزد، بوشهر، كرمان و خراسان جنوبی قرار دارند. اما كاروانسراهای در امان مانده از خطر فرونشست زمین در مناطق كوهستانی و شمالی و كنار پهنه های آبی كشور نظیر همدان، كرمانشاه، هرمزگان، گیلان، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و البته شهر قزوین قرار دارند.
تهران، اصفهان، مركزی و البرز پرخطرترین نقاط برای كاروانسراهای جهانی
سیدهادی احمدی روئینی، مدیر پایگاه میراث جهانی كاروانسراهای ثبت جهانی شده ایران با اعلام این خبر كه پایش كاروانسراهای ثبت جهانی شده ایران در پهنه های فرونشستی ایران تا سه ماه آینده تكمیل و نتیجه مطالعات به عنوان گزارش دوره ای به یونسكو ارسال خواهد شد به صدای میراث گفت: بعد از طرح موضوع فرونشست به عنوان یكی از آسیب های بالقوه بر آثار تاریخی، نقشه های سازمان زمین شناسی را كه براساس مطالعه در مقیاس بزرگ پهنه های فرونشستی كشور در اختیار وزارت میراث فرهنگی گذاشته شد، با مناطقی كه كاروانسراهای ثبت جهانی شده ایران در آن ها قرار دارند تطبیق داده شد و متاسفانه نتیجه آن مشخص كرد كه بسیاری از كاروانسراهای جهانی شده ایران در پهنه های فرونشست زمین با خطر بسیار بالا، بالا، متوسط و كم خطر قرار دارند.
او افزود: وقتی نقشه سازمان زمین شناسی را بر نقشه كاروانسراها قرار دادیم متوجه شدیم كه كاروانسراهای ثبت جهانی شده ایران در سه استان تهران، اصفهان، مركزی و فارس با بالاترین خطر فرونشست زمین مواجه هستند.
به گفته هادی احمدی روئینی، در استان تهران، پهنه پرخطر فرونشست زمین در جنوب شرق تهران كه كاروانسرای ثبت جهانی شده «قلعه سنگی» پرند در آن قرار دارد وضعیت بسیار پرریسك است و فرونشست زمین در دشت پیشوا نیز بر وضعیت كاروانسرای ثبت جهانی شده «دیرگچین» در مرز میان قم و تهران تاثیر داشته و این كاروانسرا را در فهرست كاروانسراهای پرخطر قرار داده است.
او افزود: در پهنه شهر ساوه در استان مركزی نیز كه از نقاط فرونشست وسیع زمین براساس نقشه سازمان زمین شناسی است، كاروانسرای ثبت جهانی شده «باغ شیخ» در معرض تهدید با خطر بسیار بالا قرار دارد.
كاروانسراهای پرخطر و کم خطر در پدیده فرونشست زمین
مدیر پایگاه میراث جهانی كاروانسراهای ثبت جهانی شده ایران با اشاره بالا بودن خطر فرونشست در 8 كاروانسرای ثبت جهانی شده استان اصفهان و یك كاروانسرا در استان فارس كه در مرز با استان پرخطر اصفهان قرار گرفته است گفت: كاروانسرای «ایزدخواست» فارس كه در فهرست میراث جهانی یونسكو قرار دارد نیز به دلیل قرار داشتن در مرز استان اصفهان و شیراز با خطر بالای فرونشست زمین مواجه شده است.
سیدهادی احمدی روئینی اعلام كرد: در اصفهان 8 كاروانسرای ثبت جهانی شده وجود دارد كه یكی از مهمترین استان های درگیر با پدیده فرونشست زمین است. در میان آن ها كاروانسرای «كوهپایه» و «امین آباد» با خطر متوسط، كاروانسرای «گبرآباد» و «مرنجاب» كم خطر و كاروانسراهای «گز»، «میستانك»، «شیخ علی خان» و «مهیار» در ردیف كاروانسراهای پرخطر در پدیده فرونشست زمین قرار دارند.
او با اعلام این كه كاروانسرای «ینگه امام» در شهرستان نظرآباد استان البرز و كاروانسرای «برازجان» در بوشهر نیز در فهرست كاروانسراهای پرخطر در پدیده فرونشست زمین قرار گرفته اند، افزود: در خراسان رضوی نیز 7 كاروانسرای ثبت جهانی شده وجود دارد كه از میان آن ها، كاروانسرای «زعفرانیه» در نزدیكی سبزوار در منطقه پرخطر واقع است. كاروانسراهای «مزینان» و «مهر» در سبزوار نیز با خطر متوسط طبقه بندی شده اند و «رباط شرف» در سرخس، «رباط فخر داوود» نزدیك نیشابور، كاروانسرای «عباس آباد» در تایباد نیز در ردیف كاروانسراهای با خطر متوسط و بعضا رو به بالا قرار گرفته اند.
مدیر پایگاه میراث جهانی كاروانسراهای ثبت جهانی شده ایران با اشاره به وضعیت كاروانسراهای ثبت جهانی شده كشور در كرمان اعلام كرد: كرمان دو كاروانسرای جهانی دارد كه كاروانسرای «گنجعلی خان» و كاروانسرای «چاه كوران» كه خارج از محدوده شهرها است، براساس نقشه های علمی منتشر شده در معرض فرونشست و با خطر متوسط رو به بالا طبقه بندی شده اند.
سیدهادی احمدی روئینی به وضعیت كاروانسراهای سمنان نیز اشاره كرد و گفت: در استان سمنان نیز 6 كاروانسرای جهانی شده وجود دارد كه یكی از آن ها با نام كاروانسرای «قصر بهرام» در مرز استان های سمنان و تهران از جمله كاروانسراهای با خطر بالای فرونشست است. دو كاروانسرای «شاه عباسی» و «نوشیروانی» سمنان هم به دلیل قرار داشتن در ارتفاع بالاتر از سطح زمین در ردیف كاروانسراهای با خطر پایین فرونشست جای گرفته اند. ولی یه كاروانسراهای دیگر استان سمنان نظیر كاروانسراهای ثبت جهانی شده «میامی» و «عباس آباد» با درجه خطر بالای فرونشست طبقه بندی شده و درباره تاثیر فرونشست زمین بر كاروانسرای «میاندشت» با توجه به این كه این كاروانسرا در زیستگاه یوزپلنگ آسیایی و در منطقه حفاظت شده است، امكان ورود كارشناسان برای بررسی وضعیت این اثر در پدیده فرونشست زمین فراهم نشده و كارشناسان نتوانسته اند برای بررسی آن به منطقه ورود كنند. بنابراین هیچ گزارشی از تاثیر فرونشست بر این كاروانسرا وجود ندارد.
این كارشناس میراث فرهنگی از وجود 6 كاروانسرای ثبت جهانی شده در استان یزد با درجه خطر متوسط و كم در پدیده فرونشست زمین خبر داد و گفت: كاروانسرای «رشتی» در شهرستان عقدا استان یزد و كاروانسرای «میبد» در شهر میبد یزد در فهرست میراث جهانی با خطر متوسط فرونشست زمین قرار دارند. همچنین سه كاروانسرای دیگر این استان در شهرستان اردكان استان یزد به دلیل دور بودن از مناطقی با درجه فرونشست جدی زمین در ردیف كاروانسراهای با خطر پایین جای گرفته اند.
او از 4 كاروانسرای ثبت جهانی شده استان خراسان جنوبی به نام های «چهل پایه»، «ده محمد»، «خان» و «سرایان» نیز به عنوان كاروانسراهای با خطر كم در پدیده فرونشست زمین نام برد و اعلام كرد: كاروانسرای جهانی «دهدشت» در بلاد شاپور استان كهكیلویه و بویراحمد نیز در ردیف كاروانسراهای كم خطر قرار گرفته اند.
كدام كاروانسراهای جهانی از خطر فرونشست مصون ماندند؟
مدیر پایگاه میراث جهانی كاروانسراهای ثبت جهانی شده ایران همچنین درباره كاروانسراهایی كه از خطر فرونشست در كشور در امان مانده اند به صدای میراث گفت: 2 كاروانسرای «فرسفج» و «تاج آباد» در استان همدان، كاروانسرای «بستك» در هرمزگان، كاروانسرای «چمشك» در لرستان، كاروانسرای« تی تی» در استان گیلان، كاروانسرای «بیستون» در كرمانشاه، كاروانسرای «رباط قلی» در خراسان شمالی و كاروانسرای «خان» در شهر خوی در استان آذربایجان غربی، تاكنون از خطر فرونشست درامان مانده اند.
سیدهادی احمدی روئینی تاكید كرد: 4 كاروانسرای ثبت جهانی شده استان آذربایجان شرقی به نام های نام برده، 4 كاروانسرای جهانی شده استان آذربایجان شرقی به نام های «جمال آباد»، «گویچه بل»، «خواجه نظر» و «صائین» به دلیل قرار داشتن در نقاط كوهستانی و كنار رود ارس با مشكل فرونشست مواجه نیستند.
او افزود: كاروانسرای جهانی شده «سعد السلطنه» قزوین نیز با وجود نرخ بالای فرونشست در دشت قزوین، خارج از پهنه فرونشست ها قرار دارد و تاكنون از این پدیده در امان مانده است.
مدیر پایگاه میراث جهانی كاروانسراهای ایرانی همچنین درباره وضعیت كاروانسرای «افضل» شوشتر كه در فهرست میراث جهانی یونسكو ثبت شده است اعلام كرد: وضعیت كاروانسرای افضل هیچ ارتباطی به موضوع فرونشست زمین ندارد و مشكلات موجود در شهر شوشتر منجر به تهدید این كاروانسرا می شود.
تدوین پلان مدیریتی كاروانسراهای جهانی با تمركز بر فرونشست زمین
سیدهادی احمدی روئینی فرونشست زمین را یكی از مهمترین تهدیدات آثار تاریخی ایران اعلام كرد و گفت: متاسفانه پدیده فرونشست با چشم قابل مشاهده نیست و پدیده ای در حال تشدید است كه باید امید داشت این روند متوقف شود.
احمدی افزود: تعدادی از كاروانسراهای ثبت جهانی شده ایران در حال مرمت هستند و تعدادی نیز از قبل ترك هایی داشته و شاهد گذاری شده اند و با اتمام تهیه پلان مدیریتی كاروانسراهای ثبت جهانی شده با تمركز بر موضوع فرونشست ها تا سه ماه آینده تكمیل و پایش دوباره كاروانسراها انجام می شود.
احمدی در پاسخ به این سوال صدای میراث كه آیا امكان انجام اقدامات پیشگیرانه در كاروانسراهای در خطر فرونشست زمین وجود دارد و آیا می توان اقدامات عملیاتی برای جلوگیری از فرونشست زمین در محدوده این آثار انجام داد؟ گفت: حتما باید اقدامی انجام بدهیم. ولی این اقدامات یك زمان پیشگیرانه است. اما زمانی هست كه این آثار درگیر فرونشست شده اند. نمونه بزرگ این اتفاق 7 سال قبل در مقبره تاریخی علاءالدوله سمنانی افتاده است كه همچنان در حال انجام برخی اقدامات برای جلوگیری از تشدید فرونشست در آن انجام می دهیم.
مدیر پایگاه میراث جهانی كاروانسراهای ایرانی تاكید كرد: باید امیدوار باشیم روند فرونشست زمین در محدوده بناهای تاریخی و كاروانسراهای ثبت جهانی شده ایران متوقف شود. چون اگر این روند ادامه یابد از هر آسیبی برای میراث فرهنگی بدتر است. یك زمان با آسیب هایی مثل یادگاری نویسی یا تخریب بخش هایی از یك اثر مواجه هستیم. اما زمانی اینقدر پدیده بزرگ فرونشست اثر تاریخی را تهدید می كند كه می تواند كل بنا را ببلعد و فقط امیدواریم چنین اتفاقی برای آثار تاریخی كشور از جمله كاروانسراها رخ ندهد.
نوشته 41 كاروانسرای جهانی شده ایران در معرض فرونشست قرار دارند اولین بار در صدای میراث. پدیدار شد.
