پایگاه خبری صدای میراث: ثبت جهانی هنر آیینهکاری ایران بار دیگر توجه جامعه جهانی را به یکی از اصیلترین و درخشانترین دستاوردهای هنرهای تزیینی ایرانی جلب کرده است؛ هنری که با بهرهگیری از هزاران قطعه ریز آیینه، جلوهای از نور، روحانیت و شکوه را در معماری داخلی بناها خلق کرده و قرنهاست که هویت بصری فضاهای مذهبی و تشریفاتی ایران را شکل داده است.
به گزارش صدای میراث، با وجود گستردگی هنرهای تزیینی در ایران باستان از جمله زرینکاری، نقرهکاری، مینیاتورهای اولیه، آینههای فلزی هخامنشی و ساسانی، شواهد باستانشناختی نشان میدهد آیینهکاری به شکل امروزی (چیدن قطعات خرد شده شیشه آیینه) در دوران باستان وجود نداشته است. با این حال آیینههای دوران هخامنشی و ساسانی عمدتاً فلزی و مسطح بودند و برای آئینها و آرایش استفاده میشدند نه برای تزئینات معماری، بنابراین آیینهکاری به عنوان یک تکنیک معماری پدیدهای است که ریشههای واقعی آن از دوره صفویه آغاز و در دوران زندیه و قاجار به اوج رسید.
در دوره صفویه ورود آیینههای ونیزی به ایران و شکستن تعدادی از آنها در مسیر تجارت سبب شد استادکاران ایرانی قطعات شکسته را با خلاقیتی چشمگیر در تزیین بناها به کار بگیرند. اینجا بود که نخستین جرقههای استفاده از هنر آیینهکاری در معماری ایران زده شد.
در دوره زندیه در شیراز دوران حکمرانی کریمخان زند، استفاده از آیینه در تالارها، ایوانها و شاهنشینها گسترش یافت؛ استفاده از آیینههای تراشخورده، نقشهای هندسی و ترکیب آیینه با گچبری به هنر آیینهکاری فرم تازهای داد.
اما دوران قاجاریه، دوران شکوه و اوج این هنر در ایران است؛ تالارها، آینهخانهها، حسینیهها و حرمها به گونهای آراسته شدند که بازتاب نور در آن ها فضایی آیینی و باشکوه خلق کرد.
بر خلاف برخی هنرها، بیشتر استادکاران آیینهکاری در متون تاریخی با نامهای کامل ثبت نشدهاند و عمدتاً با عنوان «استاد آیینهکار» شناخته میشدند. با این حال نام چند استاد شاخص معاصر و قاجاری در منابع تخصصی درج شده است. استاد حاجیحسن معمارباشی در قرن ۱۳ هجری از پیشگامان آیینهکاری کاخ گلستان و بناهای قاجاری بود. استاد اسماعیل آینهکار شیرازی، در دوره زندیه سازنده تزئینات آیینهای تالارهای شیراز بود. استاد علیاکبر آینهکار، مرمتکار و استادکار دوره پهلوی اول بود. استاد عبدالله فرهمند، از چهرههای شناختهشده آیینهکاری معاصر در بناهای مذهبی و استادان محمدتقی خراط و حسین طهماسبی، استاد آیینهکاری در بنای حرم شاهچراغ (ع) و حرم حضرت معصومه (س) در قم از شناخته شده ترین اساتید آینه کار در بناهای تاریخی و مذهلبی ایران بودند.
هنر آیینهکاری در معماری ایرانی همچنین مرهون تلاش و خلاقیت نسلهای مختلف هنرمندان ایرانی در طول تاریخ است و از مهمترین چهرههای آیینهکاری در معماری ایرانی در تاریخ معاصر ایران باید از عبدالله پناهی، استاد آیینهکاری کاخ گلستان، محمدعلی فاضلی، هنرمند برجسته آیینهکاری مساجد و حسینیهها، رضا کریمی، متخصص احیای تکنیکهای سنتی آیینهکاری و تلفیق آن با سبکهای نوین و حسین نوربخش، هنرمند آیینهکار فعال در بناهای مذهبی شیراز و اصفهان نیز یاد کرد.
تالار آیینه کاخ گلستان تهران، یکی از شناختهشدهترین آثار آیینهکاری در جهان را در خود جای داده است و حجم نور، ریزهکاریها و انعکاسهای چندلایه آیینه در این تالار آن را به شاهکار بیبدیل معماری قاجار تبدیل کرده است. تالار آیینه عمارت نارنجستان قوام در شیراز نیزنمونهای باشکوه از آیینهکاری زندیه و قاجاریه با ترکیب نقاشی، گچبری و چوبتراشی است. حسینیه امینیها در شهر قزوین نیز یکی از درخشانترین بناهای آیینهکاری ایران با تالارهای سهطبقهای است که سراسر آن با آیینههای ریز، هندسی و مقرنسکاری پوشیده شده است. تالار آیینه باغ دلگشا در شیراز، تالارهای آیینه کاخ رامسر و کاخ سعدآباد در مازندران و تهران با آیینهکاری را با تزیینات دوران پهلوی تلفیق کردهاند، به همراه حرم شاهچراغ (ع) و حرم حضرت معصومه(س) در شیراز و قم، نمونههای کمنظیر آیینهکاری در بناهای تاریخی و مذهبی هستند که در قرنهای اخیر این هنر پیوسته در آن ها توسعه یافته است.
اما هنر آیینهکاری ایرانی تنها محدود به مرزهای ایران نشد و استادکاران ایرانی از دوره صفویه تا قاجار در خارج از کشور نیز فعال بودند و هنر آیینهکاری ایران به چند کشور مهم منتقل شد.
اوج نفوذ ایرانیها در هنر آیینه کاری در دوران حکومت گورکانیان در کشور هندوستان بود که معماری هند را به شدت تحت تأثیر هنر ایرانی قرار داد. هنر آیینهکاری ایران در معماری هندوستان در دیوان عام و دیوان خاص قلعه آگرا، شیش محل (کاخ آیینه) قلعه آمر جیپور، عمارتهای تاریخی دوره شاهجهان توسط هنرمندان ایرانی آیینهکار نمود یافت.
در ترکیه دوران عثمانی نیز هنرمندان آیینهکار ایرانی در مقیاسی محدود در تزئینات کاخهای عثمانی نقش داشتند و هنر آنها در
برخی اتاقهای کاخ توپقاپی و دولما باغچه قابل مشاهده است.
در افغانستان، کاخ دارالامان و برخی عمارتهای هرات و مزارشریف از آیینهکاری ایرانی در بخشهایی از فضاهای داخلی بهره بردهاند. و در آسیای مرکزی بویژه در تاجیکستان و ترکمنستان، هنرمندان آیینهکار ایرانی در دورههای مختلف، تزئینات کاخها و بناهای رسمی را برعهده داشتند و نمونههای آیینهکاری به سبک ایرانی در خانههای اشرافی قرن ۱۹ آن کشورها به چشم می خورد.
هنرآیینهکاری ایرانی در ۵۰ سال اخیر به کشورهای حاشیه خلیج فارس هم ورود کرد و در نیمقرن اخیر، آیینهکاری ایرانی در ساخت و بازسازی مساجد شیعیان در بحرین، عراق و کویت به کار رفت.
The post مهارت ایرانیان در انعکاس نور چگونه جهانی شد؟ first appeared on صدای میراث.
نوشته مهارت ایرانیان در انعکاس نور چگونه جهانی شد؟ اولین بار در صدای میراث. پدیدار شد.
