ابزارآلات، قدیمیترین و وفادارترین همراه انسان در مسیر تکامل و تمدنسازی هستند. از زمانی که انسانِ اولیه سنگ تیز را به چوب بست تا نیزه بسازد، تا امروز که رباتهای صنعتی با دقت میکرون کار میکنند، ابزار همیشه مرز بین «امکان» و «امکانناپذیری» را جابهجا کرده است. ابزار نه فقط ادامهٔ دست انسان، بلکه ادامهٔ ذهن اوست؛ هر ابزار، تجسم یک ایده، یک نیاز و یک راهحل است. آرین صنعت
ابزار در دوران باستان
اولین ابزارهای شناختهشده به دوران پارینهسنگی (حدود ۲/۵ میلیون سال پیش) برمیگردند. تراشههای سنگیِ «اولدوان» در شرق آفریقا، سادهترین ابزارهای برنده بودند که برای بریدن گوشت و شکستن استخوان به کار میرفتند. حدود ۱/۸ میلیون سال پیش، انسان «هومو ارکتوس» ابزار دوطرفهٔ معروف به «تبر دستی آشولی» را ساخت که نشاندهندهٔ جهش بزرگ در مهارت و برنامهریزی بود.
در خاورمیانه و بهویژه ایران باستان، ابزارسازی به سطحی شگفتانگیز رسید. در تپههای سیلک کاشان، ابزارهای مسی مربوط به ۶۰۰۰ سال پیش کشف شدهاند. در دورهٔ ایلام و هخامنشیان، ابزارهای برنزی و آهنی بسیار پیشرفتهای برای معماری، جنگ و کشاورزی ساخته میشد. اره، مته، گیره، چکشهای سنگین برای تراش سنگهای غولپیکر تختجمشید و پاسارگاد، هنوز هم باستانشناسان را شگفتزده میکند. https://www.partcarton.ir/
انقلاب صنعتی و تولد ابزار مدرن
تا پیش از قرن هجدهم، بیشتر ابزارها دستی و فردی بودند. اما با اختراع ماشین بخار توسط جیمز وات (۱۷۶۵) و سپس موتور الکتریکی، ابزارها وارد عصر جدیدی شدند. دریل برقی (۱۸۹۵ توسط ویلهلم فاین آلمان)، اره برقی (۱۹۲۶)، و پیچگوشتی برقی (۱۹۱۷) زندگی کارگاهی را دگرگون کردند. در ایران، تا پیش از دههٔ ۱۳۳۰ شمسی، بیشتر ابزارها وارداتی و گران بودند؛ نجاران و بنّاها هنوز با رندهٔ دستی، تبر، سوهان و ارهٔ دودسته کار میکردند.
ابزارآلات امروزی: از دستی تا هوشمند
امروزه ابزارها را به چند دستهٔ کلی تقسیم میکنند:
۱. ابزار دستی: همچنان پرکاربردترینها هستند. چکش، آچار، پیچگوشتی، انبردست، متر، تراز، کاتر، ارهٔ دستی و… . برندهای معروفی مثل Stanley، Bahco، Irwin و در ایران برندهایی مانند توسن، آروا، رونیکس و ایرانپتک جایگاه ویژهای دارند.
۲. ابزار برقی: دریل، فرز، اره پروفیلبر، سنگ رومیزی، دستگاه جوش، پولیش و… که سرعت و قدرت را چند برابر کردهاند. شرکتهای Bosch، Makita، DeWalt، Milwaukee و Metabo در جهان و در ایران برندهای توسن، محک، رونیکس و آ یکس (AEG) بازار را در دست دارند.
۳. ابزار بادی (پنوماتیک): با فشار هوا کار میکنند و در کارگاههای صنعتی و تعمیرگاههای خودرو بسیار رایجاند (آچار بکس بادی، میخکوب بادی، رنگپاش بادی).
۴. ابزار شارژی: انقلاب بزرگ دههٔ اخیر. دریلپ پیچگوشتی شارژی، ارهٔ شارژی، فرز شارژی و… که دیگر وابسته به پریز برق نیستند. باتریهای لیتیوم-یون ۱۸ ولت و ۲۰ ولت ماکیتا، دیوالت و بوش، کار در ارتفاع و مکانهای دورافتاده را ممکن کردهاند. آموزش گوگل آنالیتیکس
۵. ابزار دقیق و اندازهگیری: کولیس، میکرومتر، لیزر متر، تراز لیزری، دوربین نقشهبرداری و… که دقت را به صدم میلیمتر رساندهاند.
۶. ابزار هوشمند و رباتیک: جدیدترین نسل. بازوی رباتیک صنعتی، پرینتر سهبعدی، دستگاه CNC، اسکنر سهبعدی و ابزارهای مجهز به هوش مصنوعی که میتوانند خودشان خطا را تشخیص دهند یا مسیر برش را بهینه کنند.
ابزارآلات در فرهنگ و زندگی ایرانی
در ایران، ابزار همیشه فراتر از یک شیء بوده است. چکش و انبر آهنگری، نماد حضرت داوود (ع) و شغل آهنگری در فرهنگ عامه مقدس شمرده میشد. رنده و ارهٔ نجاری در دستان استادکاران اصفهان و شیراز، شاهکارهای در و پنجرهٔ گرهچینی خلق کردهاند. هنوز هم در بازار وکیل شیراز یا بازار تبریز، صدای چکش مسگرها و بوی چوب تازه رندهشده، حس زنده بودن ابزار را منتقل میکند.
در روستاها، داس، تبر، بیل و کلنگ هنوز ابزارهای اصلی کشاورزان هستند. در عشایر، چاقوی جیبی و تبر کوچک جزو لاینفک زندگیاند. حتی در شهرهای بزرگ، بسیاری از ایرانیها در خانه یک جعبهابزار کوچک دارند که شامل پیچگوشتی چهارسو و ستارهای، انبردست، چکش و متر است؛ نشانهای از فرهنگ «خودکفایی» ایرانی.
چالشها و آینده
امروزه صنعت ابزار در ایران با دو مشکل بزرگ روبهروست: وابستگی به واردات (بیش از ۷۰٪ ابزارهای باکیفیت وارداتی هستند) و رقابت ناعادلانه با ابزارهای بیکیفیت چینی. با این حال، برندهای ایرانی مانند رونیکس، آروا، توسن و اکتیو در دههٔ اخیر پیشرفت چشمگیری داشتهاند و حتی به کشورهای همسایه صادر میشوند.
آیندهٔ ابزار به سمت هوشمندسازی، سبکسازی و سازگاری با محیط زیست میرود: ابزارهای با باتری قابل بازیافت، موتورهای بدون زغال (Brushless)، ابزارهای مجهز به بلوتوث که مصرف انرژی و میزان سایش تیغه را گزارش میدهند.مته گرانیت
ابزارآلات فقط آهن و پلاستیک نیستند؛ آنها ادامهٔ ارادهٔ انسان برای ساختن، تعمیر کردن و بهتر کردن جهان هستند. هر بار که یک مکانیک با آچار فرانسه پیچ زنگزده را باز میکند، یا یک نجار با رندهٔ دستی سطح چوب را صاف میکند، بخشی از همان داستان چند میلیون سالهٔ انسان و ابزار تکرار میشود: داستان خلق کردن با دستهای خودمان.
